وب‌سایت یورونیوز دیگر در مرورگر Internet Explorer در دسترس نخواهد بود. این مرورگر دیگر از سوی مایکروسافت پشتیبانی نمی‌شود. توصیه می‌کنیم از مرورگرهای دیگری مانند گوگل کروم، فایرفاکس و سافاری استفاده کنید.
خبر فوری

نمایشگاه هنر ایران در حمایت از دانشنامه ایرانیکا

نمایشگاه هنر ایران در حمایت از دانشنامه ایرانیکا
Euronews logo
اندازه متن Aa Aa

نمایشگاه هنرایران در پشتیبانی از دانشنامه ایرانیکا بتازگی در نیویورک گشایش یافت. این نمایشگاه ۳۰ اثر نقاشی از چهار نسل هنرمندان ایرانی را در بر می گیرد که آثارشان را به دانشنامه ایرانیکا اهدا کرده اند.

نگارخانه «لیلا تقی نیا میلانی هلر» در ماه ژوئن امسال میزبان این آثار بود. حدود ۱۳۰ هنرمند آثارشان را به این دانشنامه اهدا کرده بودند که به دلیل کمبود جا، تنها ۳۰ اثر به نمایش درآمد.

در این نمایشگاه می توان از هنرمندانی چون ایران درودی، ناهید حقیقت، شیرین نشاط، سودی شرفشاهی، ناصر اویسی، صادق تبریزی، بهرام دبیری، رضوان صادق زاده، شادان کیوان، فرزانه قریشی، معصومه مرادی و شکیبا پرورش نام برد.

از سودی شرفشاهی نقاش، عکاس و گرافیست ایرانی که اثری بنام رقیب را دراین نمایشگاه عرضه کرده بود، در مورد این اثر پرسیدیم، او در این باره گفت: «بخاطر نزدیکی و ارزشی که دانشنامه ایرانیکا در معرفی فرهنگ و هنر ایران دارد، یکی از بهترین کارهایم راکه دوست داشتم، به این نمایشگاه تقدیم کردم. از سری مینیاتور ایرانی من است که بیانی مدرن دارد، یعنی اگر کسی فرهنگ مینیاتور ایران را با یک دید مدرن نگاه کند، می تواند آن را در این کار بیابد. یکی از سری کارهایی است بنام جنگ و عشق که در سپتامبر گذشته در یک نمایشگاه در تهران به نمایش گذاشتم که ایرانیان بسیار با آن ارتباط برقرار کردند. »

وی در باره کار اهدایی خود در نمایشگاه می گوید: «تمام این اثر بسیار بصورت عاشقانه و شاعرانه به جنگ و عشق می پردازد، می تواند فضای جنگ امروزی باشد یا یک جنگ قدیمی که در مینیاتورها اتفاق می افتد، به بیان دیگر مرز زمانی شکسته می شود، محدودیت زمانی را برمی داریم و در مورد جنگ صحبت می کنیم.»

برگزاری این نمایشگاه فرصتی را فراهم کرد تا با دست اندرکاران دانشنامه ایرانیکا به گفتگو بنشینیم.

“گزارش صوتی شامل گفتگو با دکتر احسان یارشاطر”

دانشنامه ایرانیکا چیست؟

از نگاه دکتر احسان یارشاطر بنیانگذارایرنیکا، این دانشنامه یک وسیله پژوهشی و تحقیقاتی بویژه برای دانشجویان و اساتید و همچنین برای نوشتن رساله در دوره های فوق لیسانس و دکتراست.

وی بر روی ویژگی هایی چون بی طرفی، دقت و صحت مقالات تاکید می کند و می افزاید: «یکی از کارهایی که دانشنامه خود را ملزم به آن می کند، اتکا به سند است بویژه سندهای مکتوب و نوشته، در مقالات در دنباله مقاله یا در پرانتز سند و منابع آن ذکر می گردد. در پایان مطلب نیز دوباره همه ماخذها برای پژوهشگران ذکر می گردد.»

دانشنامه به زبان انگلیسی منتشر می شود و به تمدن ایرانی در خاورمیانه، آسیای مرکزی و شبه قاره هند می پردازد و مطالب آن همه جنبه های تاریخ و فرهنگ ایران و همچنین زبانها، ادبیات ایران و همه طیف های ایرانشناسی از باستان شناسی تا علوم سیاسی را در بر می گیرد.

دکتر یارشاطر درگفتگو با یورونیوز فارسی تاکید می کند دانشنامه هایی که در پیوند با ایران و خاورمیانه منتشر می شود کم نیستند، از جمله دایرة المعارف بزرگ اسلامی و دایرة المعارف جهان اسلام که درایران منتشر می شوند. دست اندرکاران تصمیم گرفته اند خلاصه مطالب دایرة المعارف بزرگ اسلامی را به زبان انگلیسی منتشر کنند، که تصمیم مثبتی است. این دو دانشنامه هر دو به زبان فارسی منتشر می گردد.

دکتر یارشاطر بر این باور است که دقت هر دو از زاویه بی طرفی، دقت و صحت به اندازه دانشنامه ایرانیکا نیست. مطالب دایرة المعارف بزرگ اسلامی ناظر بر همه دنیای اسلام است یعنی آنچه به مراکش، سوریه، الجزایر و یا مصر مربوط می شود نیز موضوع کار آن هاست، وی دراین باره اظهارداشت: «این البته کارشان را قدری دشوار می کند چه در ایران متخصصین مصر و اندونزی و مراکش و دیگر کشورها یا وجود ندارد یا خیلی کم هستند، مجبورند از آثار درجه دوم یا غالبا از مطالعات غربی ها استفاده کنند، درحالی که دانشنامه ایرانیکا مقالاتش اصیل است به این معنی که مقالاتش توسط یک متخصص درجه اول آن موضوع نوشته می شود و این متخصص می تواند درهر جای عالم باشد چه در کانادا، چه در ژاپن و چین.»

آخرین اخبار ایرانیکا، انتشار جلد پانزدهم

حورا یاوری، عضو شورای ویراستاران دانشنامه ایرانیکا در مرکز ایران شناسی دانشگاه کلمبیا در نیویورک است. وی یازده سال است که با ایرانیکا همکاری می کند و می گوید بتازگی جلد پانزدهم ایرانیکا منتشر شده است.

خانم یاوری می گوید: «دانشنامه به دوصورت چاپی و الکترونیکی در اختیار پژوهندگان قرار می گیرد، درانتشار چاپی از ترتیب الفبایی پیروی می کنیم، دانشنامه به زبان انگلیسی منتشر می شود و به حرف K رسیده است و در کتابفروشی ها در اختیار علاقمندان است. انتشار مقالات ایرانیکا در سایت این دانشنامه بصورت رایگان همچنان ادامه دارد. علت انتشار آن بصورت رایگان در سایت ایرانیکا به کشورهایی بر می گردد که حوزه شمول آنان حوزه شمول فرهنگ ایران است، مثل افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، بخشی از شبه قاره هند که در طول تاریخ یا بخشی از جغرافیای گسترده ایران بودند، یا یکی از زبانهای ایرانی در آنجا صحبت می شده. دانشنامه همیشه این خوانندگان را غیر از خوانندگان بین المللی مد نظر داشته. چه همواره هم در ایران و هم در این کشورها پرداخت مبلغی که باید برای استفاده از مقاله ها پرداخت شود مشکل است و دانشنامه این مقالات را بطور رایگان از طریق سایت ایرانیکا در اختیار آنان قرار داده است. علاوه بر آن مقالاتی که هنوز نوبت چاپ الفبایی آنها نرسیده ، مثل مقالاتی که در زیر حروف P, Q,S ویا Z نوشته شده بطور رایگان بصورت الکترونیکی در سایت منتشر شده و در اختیار علاقمندان قرار گرفته است.»

انتخاب نویسندگان

برای انتخاب نویسندگان ایرانیکا، آگاهی از نشریات ایران شناسی و کسانی که در این مورد قلم می زنند، در سراسر دنیا ضروری است. این کاری است که ویراستاران ایرانیکا که در مرکز ایران شناسی دانشگاه کلمبیا کار می کنند، انجام می دهند. از این گذشته دانشنامه ایرانیکا ۴۳ ویراستار مشاور دارد که هرکدام در یک رشته مثلا باستان شناسی، تاریخ دوره های مختلف، جغرافیا، پزشکی و بسیاری رشته های دیگر خود متخصصند.

دکتر احسان یارشاطر اشاره می کند که برای مثال، ابن سینا دانشمند زمان خود بوده تنها فیلسوف و پزشک نبوده بلکه در علم موسیقی و در بیولوژی تا آن حد که در زمان خودش علوم پیش رفته، مهارت داشته است. بنابراین در دانشنامه ایرانیکا یک مقاله درمورد پزشکی، یک مقاله در مورد بیولوژی و یک مقاله در مورد موسیقی در پیوند با آثار ابن سینا نوشته شده است.

در مورد بزرگانی مثل ابوریحان بیرونی که هم ریاضیات، هم نجوم و هم تاریخ می دانستند، در شرح حال او متخصصان درهر کدام از این رشته ها بطور جداگانه مطلب نوشته اند.

اگر ویراستاران ایرانیکا نتوانند نویسنده مناسبی برای مطلب خاصی در نظر بگیرند، از مشاوران ویراستار استفاده می گردد. علاوه بر آن ایرانیکا یک هیات هفت نفره مشاوران بین المللی دارد که بزرگان ایران شناسی در دنیا هستند، یک نفر از کشورهایی که درآن ایران شناسی رواج دارد، در این هیات یافت می شود. یعنی یک نفر از این کشورها: ایتالیا، آمریکا، ژاپن، فرانسه، انگلیس و آلمان. همه مقالاتی که سفارش و دریافت می شود، بزبان انگلیسی نیست ممکن است به زبان آلمانی ،ایتالیایی و یا بزبان دیگر باشد. این مقالات باید با دقت ترجمه شود و حتما باید با امضا نویسنده باشد.

ایرانیکا به زندگان نمی پردازد

از حورا یاوری که اکنون بعنوان ویراستار با دانشنامه همکاری می کند، از معیار انتخاب افراد می پرسیم، برای نمونه به هنرمندانی که در قید حیاتند، ایرانیکا به عباس کیارستمی کارگردان هم پرداخته است . وی در این مورد اظهار داشت :«دانشنامه به عنوان یک سیاست کلی که از نظر علمی معناهای خودش را دارد به زندگان نمی پردازد. یعنی مثلا بین آواز خوانان ایران مقاله ای در مورد دلکش یا هایده هست. اصولا برای اینکه یک نویسنده، یک محقق، یک هنرمند تاثیر کلی اش در جریان فکر و اندیشه مشخص شود، زمان باید بگذرد، نوشته ها در مورد این افراد نوشته شود، محک بخورد و بعد امکان نوشتن یک مقاله دقیق، بی طرفانه و دور از داوری های زود گذر زمانه فراهم شود. به همین جهت آقای کیارستمی که از دوستان ایرانیکا هستند و ما برایشان آرزوی عمر دراز داریم، در این فهرست نمی گنجد اما آقای ساموئل خاچیکیان، سیاوش کسرایی و خالدی و بسیاری دیگر در این فهرست وجود دارند.»

شکل گیری ایرانیکا، بازگشت به گذشته

نزدیک به چهار دهه از عمر دانشنامه ایرانیکا می گذرد. احسان یارشاطر تا سال ۱۹۵۸ مستول بنگاه ترجمه و نشرکتاب بود و در ایران زندگی می کرد. وی همچنین نشریه ای نیز به نام راهنمای کتاب به سردبیری ایرج افشار که بتازگی درگذشت، منتشر می کرد.

سپس دکتر یارشاطر تدریس در دانشگاه کلمیبا در رشته ایران شناسی را در نیویورک آغاز کرد. وی درسال ۱۹۹۰ بازنشسته شد ولی تا سال ۲۰۰۳ میلادی در این دانشگاه تدریس می کرد. وی که بنیانگذار مرکز ایران شناسی کلمبیاست و هنوز مدیر آن محسوب می گردد، به دورای اشاره کرد که اولین جرقه های تاسیس ایرانیکا زده شد:

چاپ سوم دانشنامه اسلام اکنون در حال انتشار است. اولین چاپ آن در سال ۱۹۳۸ در چهار جلد به زبان های فرانسه و انگلیسی منتشر گشت. با اینکه فوق العاده دانشنامه مهم و معتبری بود، دو نقص مهم داشت، یکی اینکه تاریخ ایران پیش از اسلام را نداشت، در حالیکه بسیاری یر این باورند که بخش مهمی از تاریخ ایران مربوط به قبل از اسلام است. دوم در مورد ایران در دوره اسلامی، بیش از اینکه در مورد ایرانیان باشد در مورد ترک ها و اعراب بود. دکتر یارشاطر در زمان اقامتش در نیویورک برای آنها نامه ای می نویسد و اشاره می کند که مثلا در مورد احمد شاه مقاله ای ندارند، آنان پاسخ می دهند، ما متخصصانی که بتوانند چنین مطلبی را بنویسند، در دسترس نداریم.

وی تاکید می کند که البته نویسندگانی چون نفیسی، آشتیانی و فروزانفر در آن زمان در ایران بودند. دکتر یارشاطر ادامه می دهد:«این پاسخ در وجود و ذهن من شروع به غلیان کرد و گفتم ما محتاج یک دانشنامه مخصوص خودمان هستیم.»

اما وجود چنین امکانی در ایران آن دوره میسر نشد. تا اینکه او به آمریکا برای تدریس آمد. وی تصمیم به تاسیس ایرانیکا را در سال ۱۹۷۲ گرفت و دو سال طول کشید تا مقدمات آن فراهم گشت.

داشنامه قرار بود که به زبان انگلیسی منتشر گردد، و طبیتعا مشکلاتی و جود داشت، مثلا برای تشخیض « ذ» از« ز»، «ظ» و «ض» ویا مثلا «ص» از ِ«س» و «ث» چه علامتی باید درانگلیسی به کار ببرند. برای تدوین چنین سیستمی نیاز به مشورت با دانشمندان دیگر بود. همچنین رجوع به فرهنگ دهخدا، به تاریخ ادبیات براون، تاریخ ادبیات ریبکا، خوشنویسان ایران تالیف دکتر مهدی بیانی و آثار زیاد دیگری که از آنان می توان دریافت که شرح حال چه کسانی و چه مطالبی باید در دانشنامه نوشته شود.

این مقدمات تا سال ۱۹۷۴ میلادی آماده گشت . وی اشاره می کند در آن دوران من بودم که حقوق نمی گرفتم و هرگز نگرفتم، برای یک ویراستار ویک منشی نیمه وقت، سازمان برنامه و بودجه قبول کرده بود که مخارج آن را بپردازد. اما بلافاصله پس از انقلاب ۵۷ ایران، این کمک ها قطع شد و هرگز نیز تجدید نگشت.

اولین کار دکتر یارشاطر انتخاب مشاوران بود که از دانش آنها برای انتخاب نویسندگان بهره ببرد. در سال ۱۹۷۹ اولین دفتر ایرانیکا آماده شد، در همین موقع قطع بودجه دولت ایران وی را به فکر استفاده از منابع دیگر انداخت.

در آمریکا سه موسسه وجود دارد که کار کمک به موضوعات فرهنگی را به عهده دارند، یکی برای علوم، دومی برای هنرها و سومی برای علوم انسانی مثل تاریخ، ادبیات وغیره بنام The National Endowment for the Humanities
این موسسه سوم به کار ایرانیکا مربوط می شود که سازمانی است مستقل و به موضوعاتی مثل تاریخ، باستان شناسی، فلسفه، تاریخ و تئوری هنر می پردازد.

دکتر یارشاطر در شرایطی می خواست برای دریافت کمک اقدام کند که تمام اعضای سفارت آمریکا در ایران در آن زمان به گروگان گرفته شده بودند. این دوران سختی برای ایرانیان آمریکا بود، دورانی که روبان های زرد بر درختها برای خواست آزادی گروگان ها آویزان شده بود، رسانه ها در مورد آن صحبت می کردند و خشم مردم آمریکا برای آزادی گروگان ها افزایش یافته بود و حتی کودکان ایرانی در مدارس به دلیل عدم آزادی گروگان ها مورد آزار و اذیت قرار می گرفتند.

این شرایط برای کمک به موضوع ایران بسیار بد بود اما احسان یارشاطر مصمم بود که مدیر این موسسه فرهنگی مسائل سیاسی را در تصمیم گیری های خود دخالت ندهد. بالاخره وی با توضیح اینکه کار ایرانیکا کاملا علمی و آکادمیک است و اینکه «ما مانده ایم با مقالات و برنامه ای که جایش خالی است و بودجه ای که از سوی دولت ایران قطع شده است»، تقاضای کمک از این موسسه را ارائه کرد که روند آن یکسالی به طول انجامید. خود او می گوید آنقدر بودجه ها را صرفه جویانه ارائه می دادم که خودشان می گفتند بودجه شما واقعا نخ نماست.

اولین جلد ایرانیکا در سال ۱۹۸۲ میلادی منتشر گشت. وی اضافه می کند، کمکی که پارسال به ما کرده اند، ۳۰۰ هزار دلار برای دوسال است که خرج دو سال ما بالغ بر یک میلیون و ۵۰۰ هزار دلار است، که بقیه آن باید از سوی ایرانیانی که به نظرشان این کار مفید می آید و دانشنامه را آیینه تمام نمای فرهنگ و تاریخ ایران می دانند، تامین گردد.

دکتر یارشاطر اکنون ۹۲ سال دارد و هر روز از ساعت ۹ صبج تا ۹ شب بجز یک ساعت برای صرف ناهار، به کار مشغول است. او حتی روزهای شنبه، یکشنبه و تعطیلات رسمی مثل کریسمس نیز کار میکند. همسرش را دوازده سال قبل از دست داده و ایرانیکا، به نوعی، فرزند او تلقی می گردد. وی از ۷۵ سالگی در فکر پیدا کردن جانشینی برای خود برای ادامه کار بوده است.

دو مشکل از مشکلات ایرانیکا

حورا یاوری به دو مشکل مهم ایرانیکا اشاره دارد، که قبلا بیشتر بوده و اکنون کمتر شده،. «اولی منابع و ماخذ معتبر است. مثلا اگر کسی بخواهد مطلبی در مورد یک مورخ و یا محقق آمریکایی بنویسید، راحت تر است، چه افرادی این کار را قبلا کرده اند، شما یک فرضیه دارید، به کتابخانه می روید و کار تحقیقاتی خود را آغاز می کنید. ولی مثلا در مورد تاریخچه شتر بعنوان یک وسیله حمل و نقل و مسافرت، محققان ما متوجه می شدند که ثبت و ضبط کافی نشده، بنابراین یک روند بسیار طولانی تری لازم است برای فرهنگ هایی که با ثبت و ضبط اطلاعات دمخور نبوده اند.

مشکل دوم که خاص ایرانیکا نیست و هر پروژه بزرگی با آن دست به گریبان است، مشکل مالی است. البته ایرانیکا سالیان درازی است که از حمایت صندوق ملی برای کمک به علوم انسانی که یک موسسه بزرگ فرهنگی در آمریکاست برخورداراست، ولی این هرگز کفاف مخارج آنرا نمی دهد و بطور مداوم برنامه هایی برای جلب کمک برای آشنا کردن هر چه بیشتر ایرانیان و غیر ایرانیان برای به ثمر رسانده این بار عظیم همواره یکی از دغدغه های ایرانیکا بوده است.»

علاقمندان می توانند برای اطلاعات بیشتر به سایت ایرانیکا مراجعه کنند:
www.iranicaonline.org

گزارش و گفتگوها از پانته آ بهرامی