وب‌سایت یورونیوز دیگر در مرورگر Internet Explorer در دسترس نخواهد بود. این مرورگر دیگر از سوی مایکروسافت پشتیبانی نمی‌شود. توصیه می‌کنیم از مرورگرهای دیگری مانند گوگل کروم، فایرفاکس و سافاری استفاده کنید.
خبر فوری

فرار مغزها و مهاجرت گسترده از ایران چگونه رقم خورد؟

فرار مغزها و مهاجرت گسترده از ایران چگونه رقم خورد؟
Euronews logo
اندازه متن Aa Aa

از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تا کنون، طی مهاجرتی بی سابقه، نزدیک به ۵ میلیون ایرانی جلای وطن کرده اند.

با ورود آیت الله خمینی به ایران هزاران نفر از هواداران و نزدیکان حکومت گذشته از کشور خارج شدند. انقلابی ها اما بازگشت آیت الله را نوید بخش روزهای خوب می دانستند. دیری نپایید که علاوه بر مخالفان و گرایش های غیر مذهبی، گروههای شرکت کننده در انقلاب هم هدف حملات حکومت جدید قرار گرفتند. هزاران نفر بازداشت و اعدام شدند و خیلی عظیمی هم کشور را ترک کرند. جنگ هشت ساله نیز بر سرعت مهاجرت افزود.

در طول این سالها فشارهای فرهنگی و اجتماعی نیز باعث شد تا میلیون ها نفر ایران را ترک کنند. نخستین دور ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد در سال ۱۳۸۴ از جمله عوامل تسریع کننده مهاجرت بود.

پس از انتخابات جنجالی سال ۸۸ و سرکوب گسترده معترضان به نتیجه انتخابات موج دیگری از مهاجرت شکل گرفت.

این گروه بویژه جوانانی بودند که از اصلاح وضعیت کشور ناامید شده بودند.

اما در میان موج های مختلف مهاجرت، از ابتدای انقلاب تا کنون یک نکته مشترک بود و آن هم مشکلات خروج از مرزهای کشور. خروجی که در بسیاری از موارد به قیمت جانشان تمام شد.

در پاریس به دیدار بهمن امینی رفتیم، او مدیر انتشارات خاوران است، وی از دهه ۶۰ در فرانسه پناهنده شده و تا کنون کتاب های متعددی از خاطرات پناهنده ها و زندانیان سیاسی منتشر کرده است.

آقای امینی می گوید: «بسیاری از فراری ها، در حقیقت پناهنده ها، از بین رفتند. بسیاری در شرایط دشوار در راه ترکیه و پاکستان از بین رفته اند. اینها مجبور بودند شبانه ساعت ها و ساعت ها روی اسب در برف و در شرایط سخت از ایران خارج بشوند. بعضی دستگیر شدند، اما تعداد زیادی داریم از فراری ها، از فعال های سیاسی که دستگیر و بعد اعدام شدند، اینها اسمهایشان هست، کسانی که بعد تحویل داده شدند و یا موقع فرار در ایران دستگیر شدند.»

توسعه فن آوری ارتباطات، شبکه های اجتماعی، اینترنت و تلفن های ارزان قیمت، شرایط مهاجرت را تغییر داده و بر خلاف گذشته، امروزه دیگر مهاجران ارتباطشان با داخل کشور محدود نیست.

به دیدار مانا نیستانی رفتیم، کارتونیست و روزنامه نگار مشهور ایرانی. وی سالها پیش از ایران خارج شد و در سال ۱۳۹۰ به فرانسه آمد. او یکی از پناهندگان سیاسی در پاریس است و تا کنون موفق به چاپ دو کتاب در فرانسه شده است.

وی می گوید: «نسل اول و دوم تبعیدی های ایرانی به خارج ایران ایزوله می شدند، آنطور شاید شما دیگر احساس ایزوله شدن نکنید. من احساس می کنم که آمدن اینترنت یا عصر اینترنت و فضاهای مجازی و سوشیال نتورک ها، جنس تبعید و جنس مهاجرت را عوض کرده. سرزمین من الان اینترنت شده و بعید نیست که بزودی بتوانید من را از اینترنت دانلود بکنید، یعنی یک دکمه ای بزنید و من را دریافت بکنید. بیشتر از اینکه در پاریس باشم یا حتی در ایران باشم در اینترنت هستم.»

تقویت ارتباط مهاجران ایرانی با داخل کشور موجب شده تا تحولات داخلی تاثیر عمیقی بر روی جمعیت ایرانیان خارج از کشور داشته باشد. این تاثیر و همبستگی بویژه زمانی خود را نشان می دهد که موج گسترده ای از جنبش اجتماعی در ایران بوجود می آید.

به عنوان نمونه، همزمان با تظاهرات معترضان به انتخابات سال ۱۳۸۸، صدها هزار ایرانی در خارج از کشور از خواسته های مردم ایران حمایت کردند.

ایرانیان مقیم خارج محدودیت های داخل کشور را نداشتند و در نتیجه توانستند انعکاس صدای معترضان داخل در سراسر جهان باشند.

بهمن امینی می گوید: «حرکتی که در ۸۸ شد در پاریس، طومار سبز، بی نظیر بود، باورنکردنی بود. در حرکت طومار سبز در پاریس ۲۰۰ شهر از سرتاسر دنیا شرکت کردند از سرتاسر دنیا حتی از دوشنبه تاجیکستان و از هند یک عده ایرانی روی پارچه نوشتند که “احمدی نژاد رییس جمهور ما نیست” و همه اینها را پست کردند به پاریس و اینجا همه اینها را به صورت یک طومار چند کیلومتری درآوردند که اینجا در منطقه برج ایفل به نمایش گذاشته شد.»

وضعیت بی ثبات اجتماعی و سیاسی در ایران و فشار روزافزون بر روی دانشگاهها موجب شده تا هر ساله تعداد زیادی از نخبگان، متخصصان، استادان و دانشجویان از کشور خارج شوند.

بر اساس گزارش صندوق بین المللی پول، در میان ۹۱ کشور در حال توسعه یا توسعه نیافته، ایران رتبه نخست مهاجرت نخبگان را دارد. بر اساس همین گزارش، سالانه صد و پنجاه تا صد و هشتاد هزار نخبه، متخصص و تحصیلکرده ایران را ترک می کنند. این میزان فرار مغزها معادل خروج ۵۰ میلیارد دلار در سال از کشور است.

خروج نخبه ها از کشور تاثیرات جبران ناپذیری بر روی توسعه اجتماعی و رشد اقتصادی کشور می گذارد.

مانا نیستانی در این باره می گوید: «نخبه ها فرار می کنند. واضح است، برای اینکه امکان ادامه زندگی و فعالیت در کشور خودشان را ندارند. من فکر می کنم همه ترجیح میدهند جایی که به دنیا آمده اند زندگی کنند، جایی که بزرگ شدند زندگی کنند. اما وقتی تقاضا نیست برای حضور تو و خدماتی که ارایه می کنی، وقتی که ارزشی گذاشته نمی شود، طبعا آن فرد ترجیح میدهد به جایی نقل مکان کند که انرژی که مصرف می کند حرام نشود و اینجور است که فرار نخبه ها ایجاد می شود.»

گزارش از امید لهبی